پنجشنبه، 30 خرداد ماه، 1398

فقر و راه های مبارزه با آن در اسلام (قسمت اول)

گردآورنده : میثم قانع

إن الحمد لله؛ نحمده و نستعینه و نستهدیه و نستغفره؛ و نعوذ بالله من شرور أنفسنا و من سیئات أعمالنا؛ من یهده الله فهو المهتدی؛ و من یضلل فلن تجد له ولیا مرشدا؛ و أشهد أن لا إله ألا الله وحده لا شریک له و أشهد أن محمدا عبده و رسوله؛ اما بعد: همه ما در زندگی خود، بارها و بارها، با واژه­ های ناخوشایند فقر و فقیر و مصادیق گوناگون آنها برخورد کرده و چه بسا خود نیز در شمول آنها قرار گرفته­ ایم و طعم نامطلوبشان را در درون خود احساس نموده ­ایم. فقر اقتصادی یکی از مسائلی است که در تمام جوامع بشری مشاهده می­شود و در سرتاسر تاریخ جز موارد معدودی نمی­توان یافت که در آنها جامعه تحت سرپرستی حکومتی به طور کامل از این مشکل و درد رنج ­آور آسوده بوده باشد و جامعه اسلامی نیز از این قاعده مستثنا نبوده و نیست. فقر مسئله ایست که در اسلام بسیار به آن پرداخته شده و از همان آغاز ظهور این دین سعادت آفرین راه­ حل­های مؤثری برای آن پیشنهاد شده است که هرگاه به مرحله اجرا و تطبیق در آمده­ اند موفق بوده و توانسته ­اند این مشکل عظیم و مانع بزرگ سعادت دنیوی و اخروی بشریت را برطرف سازند.


همان طور که در تاریخ معروف است که مأموران جمع­ آوری و توزیع زکات در حکومت عمر بن عبدالعزیز(رض) برای تقسیم اموال زکات در بین فقرای جامعه اسلامی کوچه­ ها و خیابانهای شهرها را می گشتند، اما فقیری برای تحویل گرفتن آن نمی­ یافتند و این یکی از همان موارد معدود تاریخ جهان است و شاید حتی تنها مورد هم باشد.


خطرات و پیامدهای فقر:

رسول خدا(ص) در یکی از دعاهای مشهور خود می­گفت: «أللّهُمَّ إنِّي أعُوذُ بِكَ مِنَ الْكُفْرِ وَ الْفَقْرِ / خداوندا من از کفر و فقر به تو پناه می آورم.» و این به روشنی بیانگر اهمیت پرداختن به مسئله فقر و راههای ریشه ­کن کردن آن است؛ چرا که در کنار کفر آورده شده و می­تواند مقدمه ­ای برای آن به شمار رود.
تهدید دیگری که فقر آن را متوجه جامعه می­گرداند تباهی و نابودی اخلاق، کرامت و حرمت انسانی است؛ با نگاهی گذرا به آمارهای جهانی در رابطه با این مسئله به سادگی می­توان دریافت که جامعه­ ای که فقیرتر است و اختلاف طبقاتی در آن بیشتر به چشم می­خورد، به میزان بیشتری در فساد و بی­ اخلاقی فرو رفته و نیز برای این امر و فاجعه آمیزتر شدن قضیه مستعدتر می باشد. اگر از میان تمام مصادیق و پیامدهای بی­ بندوباری و فساد در یک جامعه، تنها به آمار مبتلایان به ایدز در کشورهای مخلف جهان نگاهی بیندازیم مشاهده می­کنیم که چگونه تعداد قربانیان این بیماری کشنده (و غیر قابل درمان تا به امروز) که ارتباط تنگاتنگی با اخلاق و کرامت انسانی نیز دارد، در کشورهای فقیر و جوامع فقر زده آفریقایی سر به فلک کشیده و در مقایسه با سایر کشورها بیشتر است! و دیگر شاید به بررسی سایر معضلات ناشی از فقر نیازی نبینیم از جمله: دزدی، خیانت، بیماری، میزان طلاق، مرگ و میر کودکان و تمام مسائل مربوط به بهداشت فردی و اجتماعی و هزاران مشکل و درد و رنج انسانی دیگر...!
خطر دیگری که شاید در مقایسه با مطالب گفته شده، به مراتب از اهمیت بیشتری برخوردار باشد، ایجاد نظام طبقاتی و تولید و شدت گرفتن تفرقه و کینه میان افراد جامعه و در خطر جدی افتادن وحدت جامعه انسانی است که خود می­تواند زمینه مشکلات و معضلات مذکور را بیشتر و بهتر فراهم نماید.
در مورد ارتباط فقر و توانایی تفکر و آرامش ذهنی نیز همه ما به تجربه چیزهای زیادی می دانیم و این سخن امام محمد بن حسن شیبانی (شاگرد امام ابوحنیفه) نیز نمونه ای بارز را در این ارتباط بیان می­دارد. روزی کنیزش به او گفت: آرد خانه­مان تمام شده است. وی در پاسخ کنیز گفت: خدا کارت را سر و سامان دهد؛ چهل مسئله از مسائل فقهی را از سرم پراندی!1 از امام ابوحنیفه نیز روایت شده که با کسی که در خانه خود آرد ندارد مشورت مکن!2

 
روشهای درمان:

روش های درمان فقر و فرار از آن را شاید به طریقی بتوان به دو دسته تقسیم کرد؛ دست ه­ای متوجه خود فرد فقیر هستند و دسته دیگر را حکومت، جامعه اسلامی و افراد آن باید دریابند. لازم است فقیر از رحمت خداوند ناامید نشده  و به فقر و تنگدستی که در آن گرفتار آمده راضی نگردد؛ از سعی و تلاش لحظه­ای باز نایستد و چشم به راه باریدن روزی از آسمان نباشد. یکی از کارهایی که می­تواند انجام دهد مسافرت کردن در زمین و تغییر محل سکونت است و این کاری است که پیام آور رحمت و سعادت(ص) نیز به آن تشویق­ و ترغیب کرده است. پیامبر(ص) می­فرماید: «مسافرت کنید؛ بی نیاز می­شوید»3
به عنوان نمونه ای دیگر، روایتی را که از عبدالله بن عمر(رض) نقل شده می آوریم که گفت: «مردی که در مدینه متولد شده بود در مدینه در گذشت. رسول خدا(ص) بر او نماز خواند و فرمود: کاش در شهری که در آن متولد شده بود نمی­مرد. مردی پرسید: چرا ای رسول خدا؟ فرمود: هنگامی که فرد در غربت بمیرد، از محل تولد او تا آخرین جایی که در آن بسر برده است اندازه گرفته می شود و به همین اندازه جایگاه او در بهشت بالا می­رود.»4 چه کلامی تا این اندازه می تواند انسان را به گشتن در زمین و رفتن به دنبال رزق و معرفت تشویق کند؟!
 اما آن دسته از امور و راه ­حل­ هایی که خارج از دست خود فرد فقیر هستند و حکومت و سایر افراد جامعه ملزم به پرداختن به آنها هستند، در ادامه می آید.
نخستین راه­ حلی که به ذهن می­رسد ایجاد فضای شغلی و بازار تولید و رشد اقتصادی مناسب از جانب دولت است و این شاید اساسی­ ترین روش برای ریشه­ کن کردن فقر در یک جامعه و کشور باشد. این مسئله را با نقل قولی از مرحوم نجم­الدین اربکان، رهبر فقید حزب سعادت ترکیه، بهتر می­توانیم توضیح دهیم. هنگامی که از وی درباره بهترین روش اصلاح وضع اقتصادی کشورش و متوقف ساختن استقراض و جریان سود و فایده پرسیده شد، اینگونه پاسخ داد: «به وسیله تلاش بیشتر و بالا بردن تولید؛ این راه­ حل را اسلام نهاده است و به آن تشویق کرده و حق هر انسان قرار داده است و از جامعه مسلمان و دولت آن خواسته است تا کار را برای فرزندان مسلمان تهیه کند و فرصت­ها را میان آنان به طور مساوی تقسیم نماید.»

ادامه دارد
 

..........................................................................................................
پی نوشت:
1. به نقل از شخصیت مسلمان معاصر، طحان، مصطفی محمد، ص233.
2. همان.
3. روایت از طبرانی است.



ارسال شده در مورخه : جمعه، 27 آبان ماه، 1390 توسط اسامه قادری  پرینت

مرتبط باموضوع :

 رمضان ماه خیزش و سازندگی  [ جمعه، 12 تير ماه، 1394 ] 1406 مشاهده
 دار الأمان؛ چه نام برازنده ای...!  [ پنجشنبه، 19 مرداد ماه، 1396 ] 885 مشاهده
 ظلم به خود یعنی چه و چگونه است؟  [ شنبه، 16 دي ماه، 1396 ] 1013 مشاهده
 سنّی‌ها، حلقه‌ی وصل ایران با جهان اسلام  [ چهارشنبه، 30 آبان ماه، 1397 ] 551 مشاهده
 گوشه هایی از زندگانی امام شافعی  [ دوشنبه، 6 تير ماه، 1390 ] 14242 مشاهده
نام:
ایمیل:

در مورخه : جمعه، 27 آبان ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر kazari | ارسال پیغام شخصی)
سلامل وه نه کا میثم! اولا که منتظر ادامه مطلبتان هستیم! دوما که ده سل وه ش بو! همراه آمدن کفر و فقر بسیار جالب توجه و مایه تلنگر است، اگر وظیفه ما مقابل با کفر است چرا با فقر نباشد؟ مهندس مهدی بازرگان بحث های جالبی در مورد ارزش کار در اسلام دارد ، به نظرم جالب بود. و در نهایت در مورد مسئولیت های خود فقیر یک جمله از چارلی چاپلین هست که خیلی به دلم نشسته " آدم فقیر حق بی شعور و بی عقل بودن را ندارد". من فقیر قبل از همه باید محدودیت ها و خطر هایی که متوجه من می شوند و بیشتر از بقیه هم هستند را بشناسند. روایتی که از عبدالله بن عمر (رض) نقل کردید بسیار زیبا بود. فکر کنم منبعش تو قسمت دوم نوشتی، ولی اگه اینجا باشه بسیار بهتره و اگر متن عربیش رو هم بزاری که عالی میشه!!!
ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : جمعه، 27 آبان ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر Akam | ارسال پیغام شخصی)
سپاس کاک میثم اگه متن عربی احادیث رو بیارید به نظر من خیلی تاثیر گذارتره ممنون
ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : جمعه، 27 آبان ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر shahryari-abdullah | ارسال پیغام شخصی)
سلا میثم جان خیلی ممنون به موضوع بسیار مهمی اشاره فرمودید در مورد وظایف خود شخص فقیر خیلی خوب نوشتی البته کاک خالد هم(سلامئت وه نه) خیلی خوب اشاره فرمودند اما من دوست دارم در مورد کارهایی که در زمان مثلا عمر بن عبدالعزیز انجام شده و کارهایی که در کشورهای حوزه ی اسکاندیناوی مثلا سویس (به عنوان کشورهایی که در مبارزه با این موضوع موفق بوده اند) انجام شده و می شود و شاید ارتباط کارهای آنها بیشتر بنویسی تا ما رو در باب این موضوع و راه حل های آن بیشتر کمک کنی با کاک ارشد هم موافقم متن عربی هرگز از یادت نره. بازهم متشکرم
ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : شنبه، 28 آبان ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر ershad | ارسال پیغام شخصی)
میثم جان مطلب مفیدی بود دستت درد نکنه بر کسی پوشیده نیست که فقر اقتصادی دردی است ناخوشایند و وضعیتی است مشقت بار که لازم است همگان نهایت تلاش خود را به کار بندند تا نه فرد نه جامعه دچار فقر و تنگدستی نشود.متاسفانه فقر اقتصادی تبعات زیادی به همراه دارد که از مهمترین آنها فقر فرهنگی است.کاک خالد جملات زیبایی را در این باره نقل کردند که با خواندن آنها به یاد یادداشتی از دکتر شریعتی افتادم که شکوای خود را از فقر فرهنگی بیان میکند : { فقر شب را "بی غذا" سرکردن نیست ، فقر روز را "بی اندیشه" سر کردن است }
ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : يكشنبه، 29 آبان ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر matin | ارسال پیغام شخصی)
کاک میثم گیان دستت درد نکنه، خیلی مختصر و مفید بود. منتظر ادامه ی مطلبت هستم.همیشه موفق باشی.
ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : جمعه، 4 آذر ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر Hawre | ارسال پیغام شخصی)
با سلام و تشکر از نظرات همه عزیزان. قبل از همه چیز بابت اینکه خیلی دیر دارم جواب میدم از همه عذرخواهی میکنم. تشکر ویژه از کاک خالد برای دقت جالب توجهش در خوندن مطلب(سلامل وه نه!!) البته فکر میکنم کاک خالد این دقت رو تو همه کارش به خرج میده. زنده باد...! راجع به منبع روایت از عبدالله بن عمر(رض): راستش من همه مطلب رو تو یه قسمت نوشته بودم و همه منابع رو هم انتهای مطلب آورده بودم. زحمت دو (یا شایدم چند) قسمت کردن مطلب رو مدير محترم سایت (که شدیدا عزیز دل بنده هستن!) کشیدن؛ که ظاهرا یادشون رفته منبع شماره 4 رو هم بنویسن. منبعش همون منبع شماره یکه ص234. البته اینم بگم که کتاب منبع حدیث رو ذکر نکرده بود؛ که البته با توجه به این نکته که کتاب از روی سخنرانی های استاد محمد طحان نوشته شده ذکر نشدن منبع بعضی احادیث و نقل قول ها ممکنه طبیعی باشه و قابل انتظار؛ و من با توجه به اعتمادی که به نویسنده کتاب داشتم این نقل قول رو ازش آوردم. راجع به متن عربی احادیث: شاید دوستان هم بدونن که من خودم یکی از طرفدارای دو (یا شایدم چند) آتیشه متون عربی احادیث شریف و آیات کریمه هستم ولی متأسفانه نتونستم برای این مطلب پیداشون کنم. إنشاءالله تو مطالب بعدی (اگه قسمت شد) بیشتر برای پیدا کردن متون عربی سعی خواهم کرد. ممنون از تذکرتون، کاک خالد، کاک ارشد و کاک عبدالله عزیز. . . . . . أللهم إنی أعوذ بک من الکفر و الفقر؛ أللهم إنی أعوذ بک من عذاب القبر؛ لا إله إلا أنت.(دعای مأثور)
ارسال جوابیه ]

نام: اسدی دره باغی ازنا
ایمیل: abbas.asadi18@gmail,com

در مورخه : شنبه، 4 بهمن ماه، 1393
درمکتب ما دركوچه هاي بن بست سياست سخن از فقر "سفره هاي كم رونق نمي گويند تا شايد در خانه سائلي باز شود و او را به بام قدرت برساند.بلكه در اوج قدرت و عمارت مشك بينوائي را به دوش مي گيرد.وبراي كاهش درد ودادن لحظه اي شادي كودكان يتيم را بر پشت سوار مي كند. اینجا نیاز سائلان کرامت انسان را هویدا می کنند وگوهر پاک سالکان راه طریقت را از سارقان ظاهر شریعت تفکیک می هد،اهالی صفه بودند خانه فاطمه(ص) در افق تاریخ بعد از سه روز روزه داری روشن کردند در این مکتب هرکس درکار مسلمانی اهتما م نورزد؛فریاد واستغاثه او را بشنود و اجابتش ننماید مسلمان نیست (پیامبر اکرم اصول کافی جلد3 ) اینجا باید به افراد ناتوان ونیازمند فرصت برابر به منظور شرکت در اموزشها وتحصیلات رایج اعطاء شودتا بتواند در بازارهای ازاد کار به جستجوی مشاغل مولد و سودمند بپردازد و به شبکه تامین اچتماعی مناسب از لحاظ درامد وخدمات دسترسی داشته باشند در این مکتب فرزند کارمند،رئیس،کارگر،مدیرعامل،فقیر وغنی شانس یکسانی برای رشد وترقی دارند و رسیدن انها به جایگهای اچتماعی،علمی،تجاری وسیاسی همه مساوی است .ضریب بیکاری در کارگر زاده ومدیرزاده نباید تفاوتی داشته باشد و دریافت مدارج علمی در غنی زاده وفقیرزاده یکسان است،با ارتقاء مهارتهای شغلی وحذف موانع قانونی افراد نیازمند،شانس همه را برای رسیدن به فرصتهای شغلی هم سطح می نمایند وحتی انسانهایی که از مشکلات ذهنی رنج می برند مانند سایر انسانها از حق تحصیلات،مراقبتهای پزشکی ،امنیت اقتصادی ،پرستار واجد شرائط در صورت نیاز ، برخورداری از حمایت درمقابل استثماروبهره کشی وهرگونه سو استفاده را دارند وباید مانند سایر انسانها بتونند ازمحبت پدر،مادر،اقوام وسایر اشناها بهره مند باشند ودر زندگی اچتماعی مشارکت داشته باشند.اینجا اجازه داده نمی شودحقوق این انسانها محروم به علت فقر روزگار گذشته مبتلا به این مشکل شده اند از بین برود کسی که به رحمانیت خدا دارد رحم ومروت را محور کارهای خود قرار داده ونمی تواند از کنار نیاز دیگران بی تفاوت عبور کند
ارسال جوابیه ]

 
نام شما: [ کاربر جدید ]

نام (ضروری): 
ایمیل (ضروری): 
نظر:
کد امنیتی
کد امنیتی

  [ بازگشت ]
امتیاز دهی به مطلب
انتخاب ها

 فایل پی دی اف فایل پی دی اف

 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب

 ارسال به دوستان ارسال به دوستان

 گزارش این پست به مدیر سایت گزارش این پست به مدیر سایت

اشتراک گذاري مطلب
صفحات پيشنهادي
لينکدوني
پیامک

ســامـانه پیام کوتاه پینوس



ارسال خبر ، مقاله ، گزارش و ...



شماره همراه خود را برای عضویت در خبرنامه پیامکی وارد کنید