سه شنبه، 24 مهر ماه، 1397

اعتياد به داروهاي روانگردان ( قسمت سوم )

تهیه کننده : دکتر مختار ویسی

اثرات دارويي كوكايين عبارتند از :
1) افزايش انرژي و اعتماد به نفس (وتصور قدرت ماهيچه‌اي و ذهني)، وراجي، سرخوشي و خودبزرگ‌بيني.
2) اوج سرخوشي كه موجب از بين رفتن مقادير موجود سه انتقال دهنده عصبي (دوپامين، سروتونين، و نورابي نفرين) مغز مي‌شود و بعد از كاهش تأثيرات دارو، نوعي افسردگي و عصبانيت در مصرف كننده ايجاد مي‌شود.
3) تحريك پذيري همراه با بيقراري.
4) با مصرف آن تحمل ايجاد مي‌شود و به احتمال زياد وابستگي.
5) آثار مقلد سمپاتيك ايجاد مي‌كند: عصبانيت، واكنش زياد بازتاب‌ها، عرق كردن، كلفت شدن صدا، افزايش تعداد نبض، و با مقادير زياد سايكوز.


6) افكار پارانوئيد و سوءظن معمولاً پيدا مي‌شود، ممكن است قصد آسيب رساندن به ديگران بكنند.
7)توهمات بدني، از جمله خزيدن حشرات بر پوست كه به آن حشرات كوكايين مي‌گويند. كه توهم يا خطاهاي ادراكي لامسه است. اين توهم ممكن است چنان نيرومند باشد كه شخص براي درآوردن حشرات چاقو به كار ببرد.
اين تجربه‌ها به اين علت رخ مي‌دهد كه كوكايين موجب شليك خود به خودي نورون‌هاي حسي مي‌شود. درمان به كوكايين خيلي موفقيت آميز نيست خصايص اعتيادآور كوكايين آن قدر شديدند كه بيش از 50درصد مصرف كنندگان كوكايين، شش ماه بعد از درمان شدن بار ديگر سراغ آن مي‌روند. متخصصان سوء مصرف مواد مي‌گويند پيشگيري بهترين رويكرد در كاهش مصرف آن است.

3) 3 ، 4- متيلن ديوكسي متامفتامين ( MDMA يا اِكستِسي XTC): داروي مصنوعي قاچاقي است كه محرك و توهم‌زا است. نام خياباني آن اِكستِسي، (hug) XTC، بينز (bns)، و لاودراگ (Lovedrug) است. مصرف اين دارو مي‌تواند به مغز، خصوصاً به آن دسته از سلول‌هاي عصبي مغز كه براي ارتباط برقرار كردن با سلول‌هاي عصبي ديگر، سروتونين مصرف مي‌كنند، صدمه بزند. فقط 4 روز مصرف اين دارو مي‌تواند چنان صدمه‌اي به مغز بزند كه آثارش 6 تا 7 سال باقي بماند. شكل 4 اسكن‌هاي مغزي كسي كه هرگز اين دارو را مصرف نكرده است (شكل چپ). و اسكن‌هاي مغزي كسي كه دائم 3 و 4 متيلين ديوكسي متامفتامين (MDMA) مصرف كرده است. رنگ روشن در تصوير سمت چپ نشانگر اتصالات زياد سلول‌هاي عصبي است. اما اين اتصالات در تصوير سمت راست بسيار كمتر است.

4) كافئين: جزء داروهاي روانگردان بسيار پرمصرف دنياست كافئين محرك است و جزء طبيعي گياهاني است كه قهوه، چاي و نوشابه‌هاي كولا از آن‌ها گرفته مي‌شوند.. كافئين در شكلات و بسياري از داروهاي بي‌نياز از نسخه، يافت مي‌شود. خصائص تحريكي كافئين غالباً موجب افزايش انرژي و هوشياري مي‌شوند، ولي عده‌اي از اثرات جانبي ناخوشايندش عذاب مي‌كشند. بسياري از كساني كه به مقدار زياد قهوه مي‌نوشند، وابستگي جسمي به كافئين پيدا مي‌كنند و علايم تحمل و ترك را نشان مي‌دهند.. مشخصه‌هاي اعتياد به كافئين عبارتنداز:
1) تغيير خُلق، اضطراب و اختلال خواب.
2) تندخويي، سردرد، شنيدن صداي زنگ در گوش‌ها، خشكي دهان، فشار خون و مشكلات هاضمه، كافئين بر مراكز لذت مغز تأثير مي‌گذارد، به همين دليل نيز ترك كافئين سخت است.
5) نيكوتين: ماده روانگردان اصلي تنباكوي دُخاني و غيردُخاني است. نيكوتين با بالا بردن سطح دوپامين، مراكز پاداش مغز را تحريك مي‌كند. ترك نيكوتين غالباً به سرعت، نشانه‌هاي ناخوشايندي چون: تندخويي، عطش سيگار كشيدن، عدم تمركز حواس، اختلال خواب و افزايش اشتها ايجاد مي‌كند. اين نشانه‌ها چندماه يا بيشتر ادامه مي‌يابد.

 تأثيرات رفتاري نيكوتين عبارتنداز:
1)افزايش توجه و هوشياري،
2)كاهش عصبانيت و اضطراب و كاهش درد،
مصرف درازمدت و روزانه نيكوتين، تحمل ايجاد مي‌كند، طوري كه تأثير سيگار كشيدن در اواخر روز از تأثير سيگار كشيدن در اوايل روز كمتر است.
ج) داروهاي توهم‌زا (Hallucinogens) يا روان‌پريشي‌زا (Psychedlics): به توهم‌زاها، داروهاي سايكدليك (يعني ذهن‌گردان) هم گفته مي‌شوند.
داروهاي روانگرداني هستند كه تجربه‌هاي ادراكي را تغيير مي‌دهند، و تصويرهاي غيرواقعي ايجاد مي‌كنند. مثلاً با مصرف اين داروها صداها و رنگ‌ها به نحو شگفت‌انگيزي متفاوت به نظر مي‌رسند. ادراك زمان چنان تغيير مي‌يابد كه هر دقيقه ممكن است چند ساعت به نظر آيد، و شخص ممكن است توهمات شنيداري، ديداري و بساوشي تجربه كند و توانايي او در تميز خود از پيرامونش كاهش يابد.
بعضي داروهاي توهم‌زا از گياهان به دست مي‌آيند. مانند مسكالين از كاكتوس و سيلوسي بين از قارچ، برخي ديگر در آزمايشگاه ساخته مي‌شوند مانند: ال اس دي (اسيد ليزيرژيك دي اتيلاميد LSD(iyergic acid diethylamide) و پي سي پي (فن سيكليدين) PCP(phency clidine).  بين ال‌‌اس‌دي، مسكالين و پسيلوسي‌بين «تحمل همپوش» (crosstorerance)  به وجود مي‌آيد. براي مثال كسي كه ال‌اس‌دي مصرف مي‌كند تحمل بالايي براي مصرف مسكالين دارد، همين طور هم كسي كه پسيلوسي‌بين مي‌خورد، بايد نسبت به ديگران ال‌اس‌دي يا مسكالين بيشتري مصرف كند تا اثر مشابهي در او ظاهر شود.
1) ماري‌جوآنا يا كانابيس (Cannabis)
ماري‌جوآنا برگ و گل خشك گياه شاهدانه (Cannabis) است كه ابتدا در آسياي مركزي مي‌روييد، ولي اكنون در اكثر مناطق دنيا كاشته مي‌شود. رزين (Resin) خشك شده اين گياه، حشيش (hashish) (بنگ) ناميده مي‌شود. ماري جوآنا و حشيش را معمولاً همراه با توتون در سيگارهاي مخصوصي كه دستي پيچيده مي‌شود، دود مي‌كنند. اما ممكن است به صورت خوراكي و مخلوط با چاي يا غذا نيز مصرف شود. عامل فعال در ماري‌جوآنا و حشيش تي‌اچ‌سي (تتراهيدروكانابينول) است.
مصرف اندك تي‌اچ‌سي از راه دهان (5 تا 10 ميلي‌گرم) سرخوشي ملايمي ايجاد مي‌كند. اما مصرف مقادير بين 30 تا 70 ميلي‌گرم واكنش‌هاي شديد و ديرپاتري همانند واكنش‌هاي ناشي از داروهاي توهم‌زا به وجود مي‌آورد. واكنش به ماري‌جوآنا غالباً دو مرحله دارد: مرحله‌ي تحريك و سرخوشي و به دنبال آن آرامش و خواب.
وقتي ماري‌جوآنا به صورت سيگار دود مي‌شود. تي‌اچ‌سي 10 تا 20 درصد جذب ذخيره‌‌ي خون ريه‌ها مي‌شود. و در پيپ آبي يا قليان به 40 تا 50 درصد مي‌رسد. زيرا پيپ آنقدر دود را نگه مي‌دارد تا استنشاق شود و به همين سبب ابزار بسيار كارآمدي براي انتقال كامل تي‌اچ‌سي است. تي‌اچ‌سي چون به مغز مي‌رسد به گيرنده‌‌هاي حشيشي كه در هيپوكامپ بسيار فراوانند مي‌چسبد و موجب بازداري خاطره‌هاي جديد مي‌شود. حشيش، مهارهاي كنترل كننده را كم مي‌كند، تلقين‌پذيري فرد را افزايش مي‌دهد و حساسيت شنوايي را زياد مي‌كند. وابستگي رواني به آن ممكن است چشمگير باشد. در بسياري از نقاط جهان مصرف حشيش گام اول به سوي اعتياد به هرويين است. مثلاً افراط در مصرف ماري‌جوآنا (حشيش) احتمال مصرف داروهاي غير قانوني را بالا مي‌برد.

اثرات ماري‌جوآنا عبارتنداز:
1) تحريك و سرخوشي و به دنبال آن آرامش و خواب،
2) احساس بهزيستي،
3) تحريف مكان و زمان،
4) تغييرات در ادراك اجتماعي،
5) آسيب به هماهنگي حركتي (زمان واكنش براي متوقف كردن اتومبيل طولاني‌تر مي‌شود)،
6) اختلال در توجه و حافظه: ماري‌جوانا دو اثر بارز بر حافظه دارد:
الف) در حافظه كوتاه مدت تداخل را افزايش مي‌دهد. مثلاً ممكن است بر اثر حواس پرتي زودگذر رشته‌ي كلام از دست برود. يا شخص در وسط جمله فراموش كند چه مي‌خواسته بگويد.
ب) دري يادگيري جديد نيز اثر زيانبار دارد. به اين معنا كه در انتقال اطلاعات تازه از حافظه‌ي كوتاه‌مدت به حافظه‌ي دراز مدت اختلال به وجود مي‌آورد.
7) اضطراب، ترس، گم‌گشتگي، افسردگي، توهم، ا ختلال در توجه و حافظه، افكار نامربوط خودانگيخته، حساس‌تر شدن نسبت به صداها، بو‌ها، طعم‌ها و رنگ‌ها.
8) در مقادير زياد مصرف، در تعداد اسپرم‌ها و چرخه‌هاي هورموني تغيير ايجاد مي‌كند.

2) ال‌اس‌دي (ليسرجيك اسيد دي‌اتيل آميد (iysergic acid diethylamide) LSD: (ال اس دي يا اصلاحاً اسيد)
ماده‌يي است بي‌رنگ، بي‌بو و بي‌مزه كه غالباً به صورت جذب شده در حبه‌هاي قند يا ورقه‌هاي كاغذ فروخته مي‌شود. دارويي بسيار قوي است كه مصرف مقادير اندك آن نيز ايجاد توهم مي‌كند. ال اس دي عمدتاً روي سروتونين مغز تأثير مي‌گذارد. داراي ساختاري شيميايي مشابه سروتونين است و انباشت آن در بعضي از ياخته‌هاي بدن موجب تقليد اثر سر وتونين مي‌شود.

اثرات دارويي LSD عبارتنداز:
1)توهمات: شكل و درخشش اشياء تغيير مي‌كند، رنگ‌ها متغير و درخشان مي‌شوند، تصاويري باورنكردني ديده مي‌شود. طرح‌ها دوراني مي‌شوند، و صحنه‌هاي عجيبي رؤيت مي‌شوند.
2) تجارب فرا روانشناختي (mustica): تجربه‌هاي عرفاني يا نيمه‌مذهبي.
3) واكنش ناخوشايند يا سفر بد: اضطراب بسيار زياد، افكار پارانوئيد، و تكانه‌هاي خودكشي و قتل.
4) پديده بازگشت (فلاش‌بك): بازگشتي است به گذشته به صورت تجربه‌ي مجدد حالت پس از مصرف، بدون آنكه مصرف مجدد انجام گرفته باشد.
5) گم گشتگي ذهني و عاطفي دراز مدت: يا از دست دادن تشخيص واقعيت.
6) اختلالات پسيكوتيك درازمدت.
7) صدمات سخت و حتي مرگ بر اثر تجارب هذياني (مثل احساس همه كار تواني و يا احساس امكان پرواز).
8)اختلال در توجه و حافظه.
9) نوسان سريع خلق.

3) پي‌سي‌پي (فن سيكليدين PCP(phency clidine
به عنوان دارويي توهم‌زا با نام‌هاي خياباني چون «گرد پريان» ahseldust، «شرمانز» shermans و «سوپراسيد» superacid خريد و فروش مي‌شود. و از لحاظ فني در طبقه‌ي هوشبرهاي تجزيه‌زا  قرار مي‌گيرد. ابتدا به عنوان داروي بيهوشي براي ايجاد بيهوشي و از بين بردن درد استفاده مي‌شد اما به خاطر اثرات منفي و زيان‌آور آن، توليد آن غير قانوني اعلام شد. پي‌سي‌پي را مي‌توان به صورت مايع يا به شكل گرد يا قرص مصرف كرد، اما غالباً آن را دود مي‌كنند يا به بيني مي‌كشند.

اثرات دارويي پي‌سي‌پي عبارتنداز:
1) احساس تجزيه‌ي هشياري يا جدايي از محيط،
2) بي احساسي نسبت به درد (درد را از بين مي‌برد)
3)ايجاد بي‌قراري، توهم، و حالت شبه روان‌پريشي همانند اسكيزوفرني.
4) فقدان بازداري،
5) ضعف هماهنگي رواني- حركتي،
6) گم‌گشتگي و حالت اغماگونه،
7) منگي يا تجربه‌يي شبيه به حالت نيمه‌مستي.



سبب‌شناسي (Etiology)
عوامل اتيولوژيك پسيكوپاتولوژيك سوء مصرف مواد عبارتنداز:
1)نظريه‌ي در دسترس بودن مواد روانگردان: در دسترس بودن مواد روانگردان شايعترين عامل آماده‌كننده در مصرف مواد مي‌باشد.
الف) در دسترس بودن مواد در مناطق پرازدحام و محروم شهري.
ب) در دسترس بودن داروهاي مسكن و آرامبخش و باربيتورات‌ها براي پزشكان مستعد سوء مصرف آن‌ها.
ج) در دسترس بودن مسكن‌ها و تركيبات ضد اضطراب براي زنانه خانه‌دار.
2) از لحاظ روانشناختي: تيپ شخصيتي واحدي براي كسي كه وابستگي دارويي پيدا مي‌كند وجود ندارد، اما يكي از ويژگي‌هاي شخصيتي كه مي‌تواند مبناي پيش‌بيني مصرف دارو قرار گيرد، همنوايي اجتماعي است. كساني كه نمره‌هاي بالايي در آزمون‌هاي گوناگون همنوايي اجتماعي به دست مي‌آورند (از نظر خودشان همنوايي بيشتري با ارزش‌هاي سنتي جامعه‌ي خود دارند) احتمالاً كمتر به مصرف دارو گرايش نشان مي‌دهند تا افرادي كه نمره‌هاي كمتري در اين گونه آزمون‌ها دارند. آدم ناهمنوا ممكن است يك انزواطلب باشد كه احساس مي‌كند ارتباط عاطفي با ديگران ندارد.
3)از لحاظ طبقه‌ي اجتماعي، اقتصادي: اعتياد در پايين‌ترين و بالاترين طبقات اجتماعي اقتصادي شايعتر و در طبقات متوسط اجتماعي اقتصادي كمتر  شايع است.
4) از لحاظ زيست‌شناختي: هر چند تصور مي‌شود كه اعتياد به مواد افيوني در نتيجه كمبود آندورفين Endorphin است. اما ريشه‌هاي زيست‌شناختي اعتياد هنوز به اندازه‌ي كافي شناخته نشده‌اند.
5)تأثيرات والدين:
الف) تعلق داشتن به خانواده‌هاي ناخرسند.
ب) تعلق داشتن به خانواده‌هايي كه به تنبيهات شديد بدني متوسل مي‌شوند.
ج)تعلق داشتن به خانواده‌هايي كه در آن‌ها آزادانه از الكل، آرامبخش‌ها و ساير داروهاي قانوني استفاده مي‌شود.
6)تأثيرات دوستان: دوستاني كه داور مصرف مي‌كنند ممكن است جوان را تشويق كنند كه مصرف دارو را تجربه كند.
7) حس كنجكاوي: برخي  به خاطر كنجكاوي نسبت به تأثيرات داروها و تمايل به تجربه حالت تازه‌اي از هشياري، آن‌ها را مصرف مي‌كنند. همچنين تجارب مثبت با يك دارو ممكن است شخص را ترغيب كند كه داروهاي ديگري را نيز بيازمايد.
8) اثرات نشئه‌آور آ‌نها به خاطر: احساس لذت، شنگولي و سرحالي و رفع ملال و خستگي.
9)براي غلبه بر مشكلاتي مانند:
- غلبه بر احساس حقارت يا عدم كفايت.
- غلبه بر تنش و استرس شخصي و اجتماعي.
- رهايي از دردهاي جسمي و روحي.

پيشگيري
تدايبري كه مي‌توانند به پيشگيري از  اعتياد به مواد روانگردان كمك كنند از اين قرارند:
1) پيشگيري پايه: جلوگيري از ظهور و استمرار آن گروه از الگوهاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي در زندگي كه در افزايش خطر بيماري نقش شناخته شده‌اي دارند. مانند مطالعه و پژوهش در زمينه‌ي صفات شخصيتي و عوامل محيطي منجر  به اعتياد.  و اجراي تدابير قانوني و طبي مانند:
الف) تدابير قانوني: مانند غيرقانوني كردن تملك غيرمجاز مواد دارويي كه هم مي‌تواند در كنترل، حمل و پخش داروها كمك كند و هم روش‌هاي كنترل سريع و مؤثر تجويزهاي زيادي را تعيين كند.
ب)تدابير طبي: شامل مراقبت در تجويز داروهاي اعتيادآور.
2) پيشگيري نوع اول: ارائه آموزش و دادن اطلاعات مفيد مربوط به خطر  و آثار زيانبار داروها به منظور جلوگيري از گرايش جوانان، نوجوانان و كل جامعه در مورد مصرف داروها و  آموزش مهارت‌هاي زندگي و ارتقاي فرهنگ.
 3) پيشگيري نوع دوم: تشخيص زودرس و درمان بيماري (شامل درمان وابستگي به دارو درمان علايم قطع دارو (بازيگري). مسموميت‌زدايي و درمان نگاهدارنده با متادون براي معتادان به افيون و مواد شبه افيون وگروه درمانی مانند مانند درمان باگروه‌هاي خوديار . 
4)پيشگيري نوع سوم: توانبخشي و به حداقل رساندن رنج و آسيب ناشي از اعتياد . روان درماني و گروه‌درماني در بسياري موارد می تواند كمك كننده باشد.

پایان

------------------------------------------------------------------------------------------------
منابع  :

1- اتکینسون ، ریتا ال و همکاران  ( 1985 ) متن کامل  زمینه روانشناسی هیلگارد، ترجمه براهنی ، محمد تقی و دیگران  ، انتشارات رشد .
2- اتکینسون ، ال ،ریتال و همکاران  ( 1380 ) زمینه روانشناسی هیلگارد ترجمه  براهنی، محمد تقی و دیگران ، ج2 ، تهران : انتشارات رشد .
3- سانتراک ، جان دبیلو ( 1383 ) زمینه روانشناسی سانتراک ، ترجمه فیروز بخت ، مهر داد ،  ج ، ا ، تهران:  موسسه خدمات فرهنگی رسا .
4- کاپلان ، هارولد ای و همکاران ( 1382 ) خلاصه روان پزشکی ، ترجمه دکتر نصرت ا... پور افکاری .
5- فیش ، فرانک ، جی ( 1368 ) روانپزشکی ، ترجمه دکتر نصرت ا... پور افکارای ، تبریز : انتشارات تابش 
6- ریس ، لینفورد ( 1364 ) مختصر روانپزشکی ، ترجمه گروهی از مترجمان ، تهران : مرکز نشر دانشگاهی
7- روا . ج ، کلارنس :( 1366 ) مباحث عمده در روانپزشکی ، ترجه جواد وهاب زاده ، تهران : سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی 


ارسال شده در مورخه : دوشنبه، 28 آذر ماه، 1390 توسط CafeWeb  پرینت

مرتبط باموضوع :

 فواید جعفری برای سلامتی  [ سه شنبه، 10 بهمن ماه، 1396 ] 640 مشاهده
 آشنایی با باران اسیدی  [ پنجشنبه، 19 مهر ماه، 1397 ] 251 مشاهده
 گوگل لنز در اختیار تمام کاربران اندرویدی  [ پنجشنبه، 17 اسفند ماه، 1396 ] 541 مشاهده
 سنگ کلیه  [ يكشنبه، 16 بهمن ماه، 1390 ] 5159 مشاهده
 چند تمرین ساده برای تقویت مغز  [ سه شنبه، 18 تير ماه، 1392 ] 2399 مشاهده
نام:
ایمیل:

در مورخه : سه شنبه، 29 آذر ماه، 1390
سلام .ممنون از مطالب مفیدتان جناب دکتر . واقعا مفید و قابل استفاده می باشند . جزاکم الله خیرا
ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : چهارشنبه، 30 آذر ماه، 1390
منم اسفاده کردم از زحماتتون ممنونم
ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : سه شنبه، 13 دي ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر Noha | ارسال پیغام شخصی)
هوالمستعان*سلام خدا بر شما*سپاس از مطالب مفیدتان،رستگار باشید.
ارسال جوابیه ]

 
نام شما: [ کاربر جدید ]

نام (ضروری): 
ایمیل (ضروری): 
نظر:
کد امنیتی
کد امنیتی

  [ بازگشت ]
امتیاز دهی به مطلب
انتخاب ها

 فایل پی دی اف فایل پی دی اف

 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب

 ارسال به دوستان ارسال به دوستان

 گزارش این پست به مدیر سایت گزارش این پست به مدیر سایت

اشتراک گذاري مطلب
صفحات پيشنهادي
لينکدوني
پیامک

ســامـانه پیام کوتاه پینوس



ارسال خبر ، مقاله ، گزارش و ...



شماره همراه خود را برای عضویت در خبرنامه پیامکی وارد کنید