دوشنبه، 1 مهر ماه، 1398

ميرزا محمود دوريسانی شاعر و تاریخ نويس

گردآورنده : روژینا درخشان
 
ميرزا محمود فرزند محمد در سال 1272 هجری خورشیدی در روستای سردربند  بخش باينگان از توابع شهرستان پاوه ديده به جهان گشود روستای سردربند در نزديک روستای بله ای و در نزديکی زیارتگه پير پرچن بوده که امروز اثری از آبادانی در آن وجود ندارد . ميرزا محمود در کودکی در دامان پر مهر پدر و مادر تربيت يافته است  . پس از چند سال پدر میرزا به دلايلی که امروز نيز ناشناخته مانده روستای خويش ( سردربند ) را ترک گفته و در کنار يک چشمه روستایی را از نو بنياد می نهند که امروز به مزيدی معروف است . تا سن بيست سالگی در کنار پدر و مادر در همان روستای مزیدی می ماند و در همان سال برای کار کشاورزی به روستای شمشير ( در هشت کيلومتری پاوه )  می آیند .در روستای شمشير میرزا محمود جوان با دختری به نام سدری  ازدواج می نمايد . و پس از مدتی آنجا را نیز به قصد روستای دوريسان در سه کيلومتری پاوه ( که امروز جزیی از پاوه است ) ترک می گويند . در روستای دوريسان ميرزا به همراه خانواده چند قطعه زمین و باغ خريداری می نمايند و به کار آن می پردازند .


در سن 35 سالگی ( حدود سال 1307) ميرزا در دوحادثه پدرش محمد و مادرش فاطمه را از دست می دهد . تا سال 1310 اورامان به شیوه ارباب رعیتی اداره می شد که در آن سال حکومت مرکزی قصد تسلط  بر اورامان را دارد که با مقاومت بگزاده های اورامان به رهبری جافر سان  در نوسود و حسین بگ وکیل در جوانرود مواجه می شود  که پس از جنگی سخت جافر سان بهمراه 24 پسر خویش راهی عراق می گردد . پس از این وقايع حکومت مرکزی برای اينکه زهر چشمی گرفته و فضای رعب و وحشت ايجاد نمايد اقدام به دستگيری بگزاده ها ، روحانيون و مردان بانفوذ می کند  که در اين ميان 280 نفر در پاوه و مريوان و نوسود و جوانرود دستگير شده و به زندان کرمانشاه منتقل می گردند .پس از يکهفته دويست نفر از آنان به زندان قصر تهران و حدود 80نفر به استان خراسان و زندانهای آن منتقل می گردند .که ميرزا محمد دوريسانی نيز يکی از هشتاد نفری می باشد که به استان خراسان منتقل می گردد .که بهمراه پنج نفر از دوستانش بمدت شش سال زندانی می شوند و پس از اتمام شش سال برای هميشه به سمنان و دامغان ( روستای کلا در يک کيلومتری سمنان  ) تبعيد می گردند .

به‌و هه‌ناسه‌ی سه‌رد مه‌شيم وه دما
تا به ئابادی مه‌نزلگای که‌لا
قه‌ريه‌ی که‌لا بی چوون مه‌کانمان
جه يه‌ک فه‌رسه‌خی شاری سمنان

 
چهارده ماه اينگونه در روستای کلا می ماند تا دوباره به زندان دامغان منتقل می گردد که در آنجا به همراه يکی از دوستان همبندش فرار می کنند و پس از 26 شبانه روز پياده و سواره به کرمانشاه می رسند .

له دوای شه‌ش سال بکه‌رو ئاخير
له دامغاندا بکه‌رو گوريز
بيست و شه‌ش  مه‌نزل وه له‌يل و نه‌هار
نه‌شو نه توی خاو نه‌گيرو قه‌رار

پس از 26 روز راهپيمايي که به شهر کرمانشاه می رسند و قبل از آنکه به روستای خود يعنی دوريسان و برای استراحت و ديدن اقوام داخل شهر کرمانشاه می شوند . . .

په‌ی به‌دبه‌ختيمان نه‌بيمان خه‌يال
دل وه‌ش و سه‌روه ش په‌شيو بيم جه حال
نه‌گبه‌تی جه پشت به دبه ختی نه وه‌ر
نه رووی خيابان کيشامان به وه‌ر
به‌و خه‌ياله‌وه   شيم وه کرماشان
به‌لکه‌م بوينوون به‌عزی جه خويشان


از بخت و اقبال نامراد پزشکی که در زندان دامغان در خدمت ارتش بوده و به امور بهداشتی زندان رسيدگی می کرد و به کرمانشاه منتقل گرديده و ميرزا از اين موضوع بی اطلاع تااينکه در خيابان نواب شهر کرمانشاه به دکتر برخورد می نمايد که دکتر اورا شناخته و به پاسبانی که در آن محل است گزارش می نمايد . . . پاسبان آنها را دستگير می نمايد و وساطت و خواهش مردم هم کارگر نمی افتد و ميرزا محمود دوباره راهی زندان می گردد .

ته‌قديرات پيمان حه‌واله که‌رده‌ن
جه‌ی خياباندا ماوه‌رومان وه به‌ن
ناگا ئه‌و دوکتور جه‌وری خه‌يابان
جه ( خته‌ )ی جه‌پشنی مه‌يدان
واتش ئه‌سه‌لام ره‌فيقی جاران
ئاخر تو کوجا ياواي وه‌ی مه‌کان
که‌ی جه دامغان فيرارت که‌رده‌ن
وه پای ويت ويتان وه به‌ن ئاورده‌ن


تا آماده شدن مقدمات انتقال ميرزا محمود به زندان دامغان مدت بيست روز در زندان کرمانشاه می ماند و فرصتی دست می دهد تا با اقوام و خويشان ديداری داشته باشد .

جه‌و زيندانی تار ئه‌منيه‌ی کرماشان
جارجار  مونته‌زر په‌ی ئامای خويشان
بيست روژ جه‌و زيندان تاريکی بی ده‌ر
سزای قيامه‌ت بکيشام يه‌کسه‌ر


سرانجام پس از انتقال به زندان دامغان در يک دادگاه نظامی به دويست ضربه شلاق محکوم می شود . و سپس به زندان نيشابور و سپس به زندان سبزوار منتقل می گردد . وتا سال 1320 هجری شمسی یعنی زمان شروع جنگ جهانی دوم در آنجا می ماند . با شروع جنگ جهانی دوم ايران ميان دو قدرت روسيه و انگليس تقسيم می گردد و تمام زندانياتن نيز آزاد می شوند .اما ميرزا محمود بهمراه هفت نفر از همبندی هایش به عنوان تبعيدی در همان شهر سبزوار می ماند . در بهار 1321 در همان شهر شبزوار با دختری از همان شهر بنام حيات ازدواج می نمايد و در پاييز همان سال با تخليه پادگان ها و اوضاع نابسامان کشور بهمراه همان هفت نفر به شهر و ديار خويش اورامان که در آن زمان تحت نظر بگزاده های اورامان زير نفوذ حکومت مرکزی اداره می شد باز می گردند .
پس از بازگشت به دوريسان ميرزا محمود که تجربه های فراوان دوری چندين ساله اورا پخته نموده است به پيشنمازی مسجد دوريسان می پردازد و در همان روستا به تعليم قرآن و سواد آموزی می پردازد که حاصل آن تربيت جوانان بسياری بوده است که هم اکنون نیز در ادارات و مراکز مختلف دولتی و غير دولتی مشغول خدمت می باشند .
ميرزا محمود دوريسانی پس از تحمل سالها رنج و انجام سالها خدمت به مردمش در سن 88 سالگی و در سال 1358 هجری شمسی در روستای دوريسان ديده ازجهان فروبست . روحش شاد و قرين رحمت الهی . . .

درباره ديوان شعر ميرزا محمود دوريسانی :
از ميرزا محمود دوريانی ديوانی بنام ( حه‌وت به‌ند ) هفت بند بر جای مانده که شامل هفت بند ذیل است :
1- بند اول شامل 381  بيت شعر مناجاتنامه که ميرزا محمود  برای آزادی از زندان با خدای خويش به راز و نياز پرداخته است .
2-بند دوم معروف به ( شه‌مال ) شامل 309 بيت شعر که پيوندی ميان نقاط مختلفی است که در طول مسير طولانی انتقالش به زندانهای مختلف  و زادگاه و محل زندگيش پاوه و مزيدی بيان نموده است که شه‌مال ( نسيم ) را برای ايجاد اين پيوند به مدد خواسته است .
3-بند سوم شامل بيان حال و هوای انتقالش به زندان شهرهای مختلف می باشد به عنوان نمونه در در انتفال به زندان دامغان و در گردنه ای کبکب را می بيند که با او به درد دل می پردازد و درد خويش را در قالب و پرسش و پاسخ با او در ميان می گذارد .اين بند شامل بيش از 200 بيت شعر است .
4-بند چهارم شامل فرار او از زندان دامغان است . که شامل حدود 861 بیت شعر است .
5و 6 - اين دو بند شامل گفتگو با چشمه ای بنام ( سه‌راو ) است و در آن« تاريخ پادشاهان ايران و حاکمانی که بر آن حکومت کرده اند را بيان می نمايد . که اين قسمت شامل 702 بيت می باشد .
7-شامل 57 بيت از اشعار شاعر است

در مجموع ديوان ميرزا محمو دوريسانی بيش از 2310  بيت شعر می باشد .

چند بيت از  مناجاتنامه ميرزا محمود دوريسانی

یا وه‌ فه‌ريادره‌س یا وه‌ فه‌ريادره‌س !                          که‌سی بي که‌سان فه‌ردی فه‌رياد ره‌س
یا قايم به زات قديمی موتله‌ق                                  يا ده‌ليلی خه‌ير حه‌قيقه‌ت به حه‌ق
يا قودره‌ت نما مه‌کانی لاهووت                                 يا شای لايه‌نام مه‌قامی ناسووت
يا ساحيب ته‌مکين شان و جه‌به‌رووت                         يا ئاگاه جه زيکر گروی مه‌له‌کووت
تو ده‌ليلی خه‌ير بی چاره‌گانی                                  توی ده‌وای حاجه‌ت ده‌ردمه‌ندانی
تو ته‌بيبی خاس ده‌رده‌دارانی                                   تو موشکل گوشای موشکل کارانی
تو ملجا په‌نای نيازمه‌ندانی                                       به‌رئاورده‌ی کار حاجه‌تمه‌ندانی
وه زه‌ليليمان هه‌ر تونی ئاگاه                                    خيلافش نيه‌ن والله و بالله
يا مفتاح الخه‌ير يا موشکل گوشاد                              بياوه به داد به‌نده‌ی ناموراد
عاله‌م بی هوشه‌ن خو تو هوشياری                            مه‌خلوق جه خاوه‌ن تو خه‌به‌رداری
به حه‌قی زاتت تونی ره‌حم که‌ر                                  بده‌ره نه‌جات به‌نديان يه‌کسه‌ر


ارسال شده در مورخه : دوشنبه، 10 مهر ماه، 1391 توسط اسامه قادری  پرینت

مرتبط باموضوع :

 رازه‌و فیلی و مریچلی  [ دوشنبه، 20 آبان ماه، 1392 ] 2143 مشاهده
 تاتە گیان!  [ دوشنبه، 11 بهمن ماه، 1395 ] 1746 مشاهده
 نیوه ی پری په رداخ  [ جمعه، 5 خرداد ماه، 1391 ] 6881 مشاهده
 يانه ي چوَلَ و هوَلَ مه نزلَگاو تووتا  [ سه شنبه، 20 تير ماه، 1391 ] 5559 مشاهده
 گجی پیایانە  [ چهارشنبه، 3 آذر ماه، 1395 ] 2134 مشاهده
نام:
ایمیل:

در مورخه : سه شنبه، 11 مهر ماه، 1391
با تشکر فراوان از شما دوست گرانقدر که در معرفی مشاهیر منطقه همت نموده اید.
ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : سه شنبه، 2 آبان ماه، 1391توسط
(مشخصات کاربر siraw | ارسال پیغام شخصی)
ولا جالبو دس خوش
ارسال جوابیه ]

 
نام شما: [ کاربر جدید ]

نام (ضروری): 
ایمیل (ضروری): 
نظر:
کد امنیتی
کد امنیتی

  [ بازگشت ]
امتیاز دهی به مطلب
انتخاب ها

 فایل پی دی اف فایل پی دی اف

 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب

 ارسال به دوستان ارسال به دوستان

 گزارش این پست به مدیر سایت گزارش این پست به مدیر سایت

اشتراک گذاري مطلب
صفحات پيشنهادي
لينکدوني
پیامک

ســامـانه پیام کوتاه پینوس



ارسال خبر ، مقاله ، گزارش و ...



شماره همراه خود را برای عضویت در خبرنامه پیامکی وارد کنید